Галоўная » » Гарадскі пасёлак Мір
Замкавы комплекс "Мір"
Першы этап будаўніцтва замка адносіцца прыкладна да 1522 - 1526 гг., калі па заказу магната Юрыя Іллініча была ўзведзена крэпасць у гатычным стылі. Род графаў Іллінічаў перасекся ў 1568 г., пасля чаго Мір перайшоў у валоданне князёў Радзівілаў. Па фундацыі князя Мікалая Хрыстафора Радзівіла Сіроткі замак і ўключаны ў яго склад палац былі перабудаваны ў рэнесансным стылі (у якім і дайшлі да нашых дзён), значна пашыраны і ўмацаваны, каля цвержы была створана сістэма равоў, разбіты "італьянскі" сад. З 1586 г. Мір уваходзіў у склад Нясвіжскай ардынацыі Радзівілаў. Замак трымаў аблогі падчас казацка-сялянскіх войнаў і падзей Крывавага Патопу сярэдзіны ХVII ст., а таксама Паўночнай вайны пачатку ХVIII ст. Пацярпелая ў баях, крэпасць была адноўлена ў 30-х гадах XVIII ст.
У 1785 г. па запрашэнні князя Караля Станіслава Радзівіла Пане Каханку замак наведаў апошні манарх Рэчы Паспалітай кароль Аўгуст IV (Станіслаў Аўгуст Панятоўскі). У 1812 г. недалёка ад замкавага комплексу некалькі разоў адбываліся бітвы паміж войскамі Расійскай і Французскай імперый. Мірскі замак належаў Радзівілам да 1846. У 1846 - 1891 гг. замкам валодалі сваякі Радзівілаў князі Вітгенштэйны. Пры гэтым адзначым, што апошняй уладальніцай замка з гэтага роду была Марыя Вітгенштэйн - жонка будучага канцлера Германскай імперыі князя Хлодвіга цу Гогенлоэ-Шілінгсфюрста.
У 1891 г. Мірскі замак быў набыты князямі Святаполк-Мірскімі і стаў іх радавым гняздом. У 1920-х - 1930-х гг. пад кіраўніцтвам князя Міхаіла Святаполк-Мірскага праводзілася маштабная рэканструкцыя замка. Поспехі ў рэстаўрацыі былі высока ацэнены прэзідэнтам Польшчы Ігнацы Масціцкім, які наведаў замак ў 1929 г. (Заходняя Беларусь уваходзіла ў той час у склад Польшчы). Аднак пасля далучэння Міру да БССР у 1939 г. замак быў адабраны ў яго ўладальнікаў, у яго памяшканнях размяшчалася вытворчая арцель. У 1942 - 1944 гг. у сценах замка германскімі акупацыйнымі ўладамі было створана яўрэйскае гета (знаходзілася каля 1800 яўрэяў) і лагер для ваеннапалонных. У памяць аб яўрэях, якія загінулі ў гэтым месцы, у пачатку 1980-х гг. быў створаны лясны масіў у паўночным Ерусаліме - лес Мір. У 1944 - 1962 гг. у замку жылі людзі, якія страцілі дамы падчас вайны.
У 1960-х - пачатку 1980-х гг. з'явіліся першыя праекты рэканструкцыі замка, які прыйшоў у запусценне, была праведзена кансервацыя часткі комплексу. З 1983 г. праводзілася вялікая рэстаўрацыя замка. У 1992 г. у замку размясцілася першая музейная экспазіцыя. У канцы 2010 г. рэстаўрацыя Мірскага замка была завершана, музейны комплекс цалкам адчынены для наведванняў. Акрамя самога замка ў структуру комплексу ўваходзяць рэгулярны (італьянскі) парк, пейзажны (ангельскі) парк, сажалка з востравам, дзе калісьці любіў адпачываць князь Міхаіл Святаполк-Мірскі.
З Мірскім замкам звязана мноства легенд. У адпаведнасці з адной з іх, Мірскі і Нясвіжскі замкі злучае тунэль даўжынёй звыш 30 км, па якім некалі мог свабодна праехаць запрэжаны тройкай экіпаж. Але даследаванні і нават аблёт на верталёце меркаванай лініі, якая злучае замкі, не далі станоўчага выніку. У адпаведнасці з другой легендай, у навагоднюю апоўнач у замку можна пачуць бразгат мячоў, а затым працяглы стогн. Асновай для легенды паслужылі рэальныя падзеі, калі падчас рэстаўрацыі замка, якая праводзілася пры Міхаіле Святаполк-Мірскім, пры падняцці падлогі былі выяўлены два шкілета, пахаваныя пазней па загадзе гаспадара на праваслаўных могілках.
З 1987 г. замкавы комплекс "Мір" з'яўляўся філіялам Дзяржаўнага мастацкага музея БССР, затым Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. З 2011 г. "Замкавы комплекс« Мір» з'яўляецца самастойным музеем. За 2012 яго наведала больш за 275 тыс. турыстаў.
У 1988 г. замкаваму комплексу "Мір" прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці нацыянальнага значэння. У снежні 2000 г. замкавы комплекс «Мір» уключаны ў Спіс помнікаў сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.
У Рэспубліцы Беларусь яму прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці вышэйшай катэгорыі. Выява Мірскага замка выкарыстана ў афармленні банкноты наміналам у 50 000 беларускіх рублёў. На пярэднім баку банкноты знаходзіцца выява замка з паўднёва-заходняга боку, на адваротным паказаны дэкаратыўны калаж з архітэктурных элементаў Мірскага замка У гонар замка ў Беларусі выпускаліся памятныя манеты і паштовыя маркі.
Неаднаразова наша нацыянальная каштоўнасць згадваецца і ў творах мастацтва. У паэме Адама Міцкевіча "Пан Тадэвуш" даецца апісанне выдуманага "замка Гарэшкаў", які даследчыкі творчасці паэта атаясамляюць з Мірскім замкам. Выявы замка ствараў вядомы мастак і графік Н. Орда. Тэрыторыя комплекса Мірскага замка шмат разоў станавілася асновай сюжэтных ліній рознапланавых кінастужак, а сам замак з'яўляўся маляўнічай дэкарацыяй. Першай стужкай снятай яшчэ ў далёкім 1928 годзе ў сценах замка быў фільм "Пан Тадэвуш" Рычарда Ардынскага, які аднак захаваўся не цалкам і часткова адноўлены ўжо ў наш час.
Мірскі замак і яго наваколлі прысутнічаюць у фільмах: "Праз могілкі" (1964), "Усходні калідор" (1966), "Гора баяцца - шчасця не відаць" (1973), "Тры вясёлых змены" (1977), "Пані Марыя" (1979), "Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях" (1994), "Ярмолавы" (2008), "Снайпер. Зброя адплаты" (2008—2009), "1812: уланская балада" (2012).
Капліца-пахавальня Святаполк-Мірскіх ў гонар Святога Мікалая
Знаходзіцца ў г.п. Мір у паўкіламетры на ўсход ад Мірскага замка ў англійскім парку, закладзеным у канцы XIX - пачатку XX стагоддзі па распараджэнні княгіні Клеапатры Святаполк-Мірскай. Была пабудавана ў 1904 – 1910 гг. у стылі ампір (позні класіцызм) як радавая пахавальня князёў Святаполк-Мірскіх. Аўтар праекта – архітэктар Роберт Марфельд. Марфельд паспрабаваў зблізіць два будынкі - сярэднявечны замак і склеп накіраванасцю ўгару, гатычным мурам і колерам чырвонай цэглы. Капліца была асвячона ў памяць пра мужа княгіні Клеапатры - Мікалая Іванавіча, - ў гонар Святога Мікалая. Фасад капліцы ўпрыгожвае мазаічны паліхромны (сіні, вохрысты, залацісты колеры) абраз Ісуса Хрыста, выкладзены з кавалачкаў каляровага шкла - смальты. Мазаічнае панно атрымала статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь другой катэгорыі. Побач з мазаічным абразам знаходзіцца копія картуша Святаполк-Мірскіх з гербамі двух гарадоў – Кіева і Масквы.
У магільным склепе знаходзяцца шэсць пахаванняў прадстаўнікоў роду Святаполк-Мірскіх. Пасля маштабнай рэстаўрацыі капліца-пахавальня адчынілася для наведванняў у 2008 г.
Касцёл Св. Мікалая
Зараз касцёл уяўляе сабой мураваную трохнефную трохвежавую базіліку. З'яўляецца помнікам архітэктуры барока з рысамі рэнесансу і элементамі абарончага дойлідства.
Касцёл фундаваны князем Мікалаем Крыштафам Радзівілам Сіроткам і ўзведзены ў 1599–1605. Касцёл пабудаваны, напэўна, паводле праекту вядомага архітэктара італьянскага паходжання Д. М. Бернардоні, але без яго ўласнага ўдзелу.
Д. М. Бернардоні, дарэчы, з'яўляўся аўтарам Фарнага касцёла Божага Цела ў Нясвіжы. У 1710 г. па ініцыятыве князя Караля Станіслава Радзівіла касцёл быў капітальна адрамантаваны. Пры касцёле з XVIII ст. існавалі парафіяльная школа і шпіталь. У 1845 г. праведзены рамонт касцёла на ганарары, сабраныя ў выніку аб'яўленай у 1846 г. вядомым паэтам У. Сыракомлем акцыі перакладу лацінскіх паэтаў на польскую мову. Пасля паўстання 1863—1864 гг. касцёл быў зачынены, у 1865 г. пераасвячоны ў праваслаўную царкву Св. Мікалая. У 1921 г. (пасля ўваходжання Заходняй Беларусі ў склад Польшчы) зноў вернуты католікам, дзейнічаў да 1940-х гг. У 1990 г. касцёл вернуты вернікам, у 2001 г. пачаты рэстаўрацыйныя работы. У падземных памяшканнях касцёла дагэтуль знаходзіцца крыпта з пахаваннямі прадстаўнікоў роду князёў Радзівілаў.
Касцёл Св. Мікалая з'яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Рэспублікі Беларусь першай катэгорыі.
Свята-Троіцкая царква
Праваслаўная Мірская Троіцкая царква пабудавана паміж 1533 — 1550 як царква базыльянскага манастыра, перабудавана пасля пажару 1865 у рэтраспектыўна-рускім (псеўдарускім) стылі. У архітэктурным плане ўяўляе сабой мураваны 5-купальны храм падоўжна-восевай кампазіцыі. У 1870-я гг. да храма была прыбудавана 3-ярусная вежа-званіца, а таксама 5 несапраўдных купалаў. Царква мае статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь другой катэгорыі.
Іешыва
Іешыва (іншая назва – Ешыбот) – яўрэйская вышэйшая рэлігійная навучальная ўстанова – была пабудавана ў Міры ў 1815 г. у стылі класіцызму. З'яўлялася адным з самых прэстыжных і вядомых яўрэйскіх рэлігійна-асветніцкіх устаноў у Расійскай імперыі. Іешыва была зачынена ў 1939 г. у сувязі з пачаткам ІІ Сусветнай вайны. Многім з прадстаўнікоў мясцовай яўрэйскай дыяспары ўдалося выехаць у эвакуацыю, прычым нават у такія экзатычныя краіны, як Японія і Сурынам. Значная частка з тых, каму пашанцавала менш у гады вайны аказаліся ў яўрэйскім гета, што было створана ў Міры (гл. вышэй). Зараз будынак іешывы часткова адрэмантаваны, хоць і працягвае пуставаць. Таксама ў Міры ўцалеў і мясцовы сінагагальны двор.
